20. yüzyılla birlikte, enerji tüketimindeki artışın neden olduğu çevresel sorunlar ve ekonomik etkileri, enerjinin daha etkin kullanılmasına yönelik öneriler geliştirilmesini zorunlu kılmıştır. Tüketilen toplam enerjinin büyük bir oranı binalarda kullanıcı konforunu sağlamak üzere ısıtma, soğutma, havalandırma ve aydınlatma gereksinimleri için kullanılmaktadır.

Avrupa ülkelerinde CO2 emisyonunun olumsuz etkilerini önleyebilmek amacıyla, 2020 yılı için yüzde 20 oranında azaltma hedefi, 2050 yılı için yüzde 50 olarak belirlenmiştir.

Bu nedenle enerji tüketiminde önemli bir paya sahip olan binalarda enerji verimliliğinin arttırılması birçok ülkenin hedefinde yer almaktadır. Bina sektöründeki enerji tasarrufu potansiyelinden yararlanmak amacıyla Avrupa Komisyonu tarafından yayınlanan Binalarda Enerji Performansı Revize Direktifi (2010/31/EU recast) ile yüksek enerji performanslı bina tanımları ortaya çıkmıştır.

Dünyada toplam enerji tüketiminin yaklaşık 1/3 ‘nü binalarda tüketilmekte, bu tüketim sonucu dünya atmosferine salınan toplam Karbondioksit’in yüzde 24 ’ü binalardaki enerji tüketiminden kaynaklanmaktadır.

Türkiye’mizde için bu veriler aslında konunu ne kadar önemli olduğu bize vermekte şöyle ki; EPDK raporlarına ve sektörel verilere göre yapılan hesaplamaya göre 2019 yılında net doğalgaz ithalatı 44,5 milyar m3 civarında gerçekleşti. Toplam LNG ithalatı 12 milyar m3 ile toplam ithalatın yüzde 27 ’ini oluştururken, boru gazı ithalat miktarı 32,5 milyar m3 civarında gerçekleşti. Doğal gaz tüketiminde dışa bağımlılık oranı, petroldekinden de yüksektir.

Türkiye gaz talebinin yüzde 99,3 ’ü ithalatla karşılanmaktadır.

Sadece binalarda kullanmak için her sene yaklaşık 15 milyar dolar enerji ithal eden ülkemizin bu sorununa; Konutlarda, AVM, Hastane, Okul ve hizmet binalarında enerji verimliliğinin artırılması, fosil yakıt kullanımının düşürülmesi ve aynı zamanda yenilenebilir enerji kaynaklarına odaklanılması ile büyük ölçüde katkı sağlanabilir.

 [ Şekil 1: Enerji Temini (Anonim, 2019) ]

Net Sıfır Enerjili Bina;

Yıl boyunca en az tükettiği kadar, enerjiyi yenilenebilir enerji kaynağı kullanarak üreten binalardır. Yenilenebilir enerji kaynağı olarak güneş, toprak ve rüzgâr enerjisi kullanılır.

Sıfır Enerji Bina nasıl yapılır sorusuna;

1-TS-825’e uygun bir ısı yalıtımı yapılır.

2-Pencerelerde ısı ve güneş kontrol kaplamalı camlar kullanılır.

3-Binanın ısıtma ve soğutma ihtiyacı toprak kaynaklı bir ısı pompası ile karşılanır.

4-Binanın elektrik tüketimi ise güneş pilleri ile karşılanır.

5-Evsel tüketim için sıcak su güneş kollektörleri ile sağlanır.

6-Güney duvar FDM Trombe duvar şeklinde yapılır

7-İçerde duvar ve tavan kaplama malzemesi olarak FDM alçıpanlar kullanılır

8-Hibrid aydınlatma kullanılır.

Kapsüllenmiş FDM’yi tanımlamak gerekirsek;

FDM genellikle polimer esaslı bir kapsül içerisine hapsedilir. Böylece FDM kapsül içinde erirken dışarı sızmaz. Sonuçta kapsül daima kurudur.

FDM olarak genellikle parafin kullanılır. Faz değişim esnasında büyük miktarda ısı yutar veya verir. Faz değişim sıcaklık aralığı yeterince dardır.

( Güney Cephe Tasarımı FDM Trombe Duvar )

 [ Şekil 2: Bina Teknolojisinde Yeni Eğilimler, Sıfır Enerji Binası Prof.Dr.Yusuf Ali Kara Bursa Teknik Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü  (Sayfa22) ]

Yüksek enerji performanslı net sıfır enerjili binalar ( nZEB ) ve yaklaşık sıfır enerjili binaların ( nnZEB ) tanımlanan yapılar mevcuttur.

Her ne kadar üzerinde çok konuşulsa da net sıfır enerjili bina ( nZEB ) ve yaklaşık sıfır enerjili bina ( nnZEB ) kavramı tam olarak tanımlanmış ve içi doldurulmuş değildir.

Net sıfır enerjinin anlamı binanın 0,0 kwh/m2yıl primer enerji (fosil tabanlı enerji) tüketimi olmaması, yaklaşık sıfır enerjinin anlamı ise binanın yaklaşık olarak 0,0 kwh/m2yıl primer enerji tüketimine sahip olmasıdır.

Net Sıfır Enerjili Bina ( nZEB ): Düşük primer enerji kullanan ve üretilen yenilenebilir enerjinin bir kısmını satarak, yıllık enerji bilançosunu sıfır yapabilen bir binadır. Bir başka ifadeyle burada net bilanço olarak primer enerji tüketimi yoktur.

Yaklaşık Net Sıfır Enerjili Bina ( nnZEB ): Primer enerji tüketimi >0.0 kwh/m2yıl olan binalardır. Bu, binada bir miktar primer (fosil tabanlı) enerji tüketildiği anlamına gelir.

Binaların Enerji Performans Standardı ( EN 15316-1; 2007 ): Binaların tüm enerji kayıp ve kazançlarını tanımlayan bir standarttır.

Sağlanan Enerji ( EN 15603; 2008 ): Sistem sınırlarından binaya giren gaz, elektrik gibi enerji miktarlarını tanımlamaktadır. Bu enerji binanın ısıtma, soğutma, havalandırma, sıcak kullanım suyu, aydınlatma ve cihazlar için kullanılır. Bu enerji binada yenilenebilir enerji kaynağından da üretilmiş olabilir.

Satılan Enerji ( EN 15603; 2008 ): Bina içinde üretilen ve dışarı verilen enerjiyi ifade eder.

Net Sağlanan Enerji ( EN 15603; 2008 ): Sağlanan enerjiden satılan enerjinin çıkarılması ile kalan enerjidir.

Primer Enerji: Yenilenemeyen ( fosil ) veya yenilenebilir kaynaklardan elde edilen enerjidir.

CO2 Emisyon Katsayısı ( EN 15603; 2008 ): Binanın tükettiği primer enerjiden kaynaklı CO2 salımlarını hesaplamak için kullanılan katsayı olup, yakıt cinsine göre değişir.

Sistem Sınırı: Enerji aktivitesini içine alan sınırlardır. Örneğin binanın oturma alanı.

Yaklaşık sıfır enerjili bina için sistem sınırı ve net enerji girişini göstermektedir.

Geliştirilen enerji etkin tasarım kriterleri ve verimliliği yüksek yapı standartlarıyla binaların enerji tüketimleri oldukça düşük seviyelere çekilebilmektedir.

Bu hedefler doğrultusunda geliştirilen ve yaygınlaşan enerji etkin yapı tipleri; Yeşil Bina, Sıfır Enerjili Bina, Pasif Ev, Artı-Enerji Bina olarak adlandırılan uygulamalardır.

Yeşil bina kavramı, Amerika Yeşil Binalar Konseyi ( US. Green Building Council ) tarafından binanın yerleşimi, su yönetimi, iç hava kalitesi, malzeme kullanımı ve enerji ile ilgili unsurları içermekte olup, sağlıklı, konforlu, sağlam, enerji verimli ve çevre dostu binaları hedefler. Kaynakların korunarak sürdürülebilirliğin sağlanması için günışığından yararlanma, ısıl verimlilik, güneş enerjisi uygulamaları, su tasarrufu sağlayan tesisat kullanımı, yağmur hasadı ve yöreye uygun peyzaj seçimi tasarımda önemli parametrelerdir.

 [ Şekil 3: Enerji Temini (Anonim, 2018) ]

Bina sektöründe enerji verimliliği ve emisyonların azaltılması konusunda Avrupa Birliğinin 2020, 2030 ve 2050 yılı hedefleri aşağıdaki Tablo 1 / Şekil 4’de yer almaktadır.

 [ Şekil 4: Yaklaşık Sıfır Enerjili Binalar ve Yerleşimler, Türkan Göksal Özbalta, Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Müh. Bölümü Bornova/İzmir (Sayfa4) ]

Pasif Ev Standartları; Düşük enerjili ev standardının geliştirilmesiyle oluşturulmuş olan “Pasif Ev Standardı” çeşitli teknoloji, tasarım ve malzemelerin kullanımıyla gerçekleştirilebilir. Pasif evler, geleneksel ısı dağıtım sistemine gereksinim duymadan yaz ve kış aylarında istenilen iç iklimsel koşulları sağlayan yapılardır. Pasif ev standardı temel olarak aşağıda açıklanan üç unsura dayanmaktadır.

  Isıtma ve soğutmada kullanılan enerji sınırlaması,

  ISO 7730 normuna göre iç ortamda ihtiyaç duyulan termal konforun sağlanması,

  Enerji sınırlamasını ve yeterli iç ortam kalitesini maliyet etkin şekilde sağlayan pasif sistemlerin kullanılmasıdır.

Pasif ev standardına uygun tasarlanan yapılarda uyulması gereken 5 ana ilke bulunmaktadır.

a-Isı Yalıtımı

b-Isı Yalıtım Direnci Yüksek Pencereler

c-Atık Isı Geri Kazanım

d-Bina Kabuğu Hava Geçirmezliği (Sızdırmazlık)

e-Isıl Köprülerin Engellenmesi

Avrupa Birliği, 2020 yılından sonra tüm kamu ve konut olmak üzere yeni binaların sıfır enerjili binalar olmasını hedeflemektedir. Bu bağlamda bina kabuğunun performansının arttırılması ile ısıtma, soğutma ve havalandırma yüklerinin en az indirilmesi, kalan yükler için ısı geri kazanım sistemi, ısıl depolama ve yenilenebilir enerji kaynakları ile desteklenmesi gerekmektedir. Çalışmada soğuk iklim bölgesinde uygulanan pasif, düşük enerjili ve artıenerji bina uygulamaları ve yerleşimleri incelenmiştir. Güneş potansiyeli açısından bulunduğumuz bölgenin iklimsel koşulları değerlendirilerek, enerji tüketimi ve emisyon salımı en aza indirilmiş, kullanıcısına konfor sunan çevre duyarlı yapıların yaygınlaşmasının ülkemiz ekonomisi ve çevresel sorunların azaltılması açısından kaçınılmaz bir gereklilik olduğuna dikkat çekilmektedir.

 [ Şekil 5: Enerji Temini (Anonim, 2017) ]

İş yapabilme kabiliyetine “ENERJİ” denir. Günümüzde enerji ihtiyacını karşılarken yenilenebilir ve yenilenemez enerji kaynakları kullanılmaktadır.

21.yüzyılla birlikte, yenilenemez enerji kaynakları tükenmekte olduğundan, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek zorunda kalınmıştır.

Enerji Kaynakları:

1-Yenilenebilir ( Rüzgar, Güneş, Dalga, Gel-git, Hidro, Jeotermal, Biyokütle vs. )

2-Yenilenemez ( Petrol, Kömür, Doğalgaz, Nükleer, Odun vs. )

Sanayi Devrimi (ya da Endüstri Devrimi), Avrupa'da 18. ve 19. yüzyıllarda yeni buluşların üretime olan etkisi ve buhar gücüyle çalışan makinelerin makineleşmiş endüstriyi doğurması, bu gelişmelerinde Avrupa'da ve 19.yüzyıl - 20.yüzyılla da tüm dünyada enerjiye duyulan ihtiyaç her geçen gün katlayarak artırmıştır. 21. yüzyılla birlikte enerjiye ihtiyaç hat safhaya ulaşmıştır.

BM'nin ( Birleşmiş Milletler ) Dünya Nüfus Tahminleri Raporu'na göre, dünya genelinde 2020 yılında 7,8 milyar olan nüfus, 2030 yılında 8,6 milyara, 2040 yılında 9,3 milyara, 2050 yılında 9,8 milyara ve 2100 yılında 11,2 milyara ulaşacak.

Mevcut veri bizlere 20 sene içinde yani 2040’ta dünyadaki nüfus 1,5 milyar artacağını, 80 sene sonra yani 2100 yılında ise 3,4 milyar artacağını bizlere vermektedir.

Türkiye İstatistik Kurumu ( TÜİK ) verilerinden yaptığımız hesaplamaya göre 2020 yılında 83 milyon iken 2040 yılında 100 milyon olacağı ön görmektedir.

Mevcut veriler dünyamızın, önümüzdeki yüz yıllarda nüfus artışıyla birlikte enerji talebinin de artacağını vermektedir. Önümüzdeki 20 senede, dünyadaki nüfus artışı %19,23 ile 1,5 milyar artarak, yaşlı ve yorgun dünyamızın yükünü her anlamda daha da artırmış olacağının açık bir verisi olarak göz önüne getirmektedir.

Ülkemize gelindiğinde de; Artan nüfus ve kentleşmeye paralel olarak hızla ilerleyen konutlaşma beraberinde ciddi enerji talebi oluşturmaktadır. Bu talebin karşılanmasında doğalgaz başı çekmektedir. Doğalgazdaki dışa bağımlılık ve arz güvenliği gibi sorunlar nedeniyle tüketimde olduğu kadar üretimdeki enerji verimliliği de önem kazanmaktadır.

[ Şekil 6: Enerji Temini (Anonim, 2016)]

Ülkemizde Enerji İle İlgili Yönetmelikler:

Ülkemizde 2000 yılı öncesine kadar enerji verimliği ve buna bağlı konularla ilgili herhangi bir yönetmelik ya da kanun yoktu. 02.05.2007 tarihinde konuyla ilgili ilk kanun resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Yürüklükte olan kanun ve yönetmelikler bir araya toplanarak verilmiştir.

Enerji Verimliliği Kanunu;

TBMM tarafında, 18.04.2007 kabul edilmiş olup, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu Resmi gazetenin 02.05.2007 tarih ve 26510 sayısı ile yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 10 Yıllık bir geçiş dönemi sunar. Özellikle Kanunun yayımlandığı tarihten sonraki yapılacak binalarda uygulama zorunluluğu bulunmaktadır.

Bu Kanunun amacı; Enerjinin etkin kullanılması, israfının önlenmesi, enerji maliyetlerinin ekonomi üzerindeki yükünün hafifletilmesi ve çevrenin korunması için enerji kaynaklarının ve enerjinin kullanımında verimliliğin artırılmasıdır. Bu kanun; Enerjinin üretim, iletim, dağıtım ve tüketim aşamalarında, endüstriyel işletmelerde, binalarda, elektrik enerjisi üretim tesislerinde, iletim ve dağıtım şebekeleri ile ulaşımda enerji verimliliğinin artırılmasına ve desteklenmesine, toplum genelinde enerji bilincinin geliştirilmesine, yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanılmasına yönelik uygulanacak usul ve esasları kapsar.

Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği;

5627 sayılı Kanuna istinaden Resmi Gazetenin 05.12.2008 tarih ve 27075 sayısı ile “Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği” yayımlanmıştır. “Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği” ne göre, binalarda enerjinin ve enerji kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması, enerji israfının önlenmesi, enerji maliyetlerinin azaltılması ve çevrenin korunmasını sağlamak için, asgari olarak binanın enerji ihtiyacı ve enerji tüketim sınıflandırması, yalıtım özellikleri ve ısıtma ve/veya soğutma sistemlerinin verimi ile ilgili bilgileri içeren belgedir.

Bu Yönetmeliğin amacı dış iklim şartlarını, iç mekân gereksinimlerini, mahalli şartları ve maliyet etkinliğini de dikkate alarak, bir binanın bütün enerji kullanımlarının değerlendirilmesini sağlayacak hesaplama kurallarının belirlenmesini, birincil enerji ve karbondioksit ( CO2 ) emisyonu açısından sınıflandırılmasını, yeni ve önemli oranda tadilat yapılacak mevcut binalar için minimum enerji performans gereklerinin belirlenmesini, yenilenebilir enerji kaynaklarının uygulanabilirliğinin değerlendirilmesini, ısıtma ve soğutma sistemlerinin kontrolünü, Sera gazı emisyonlarının sınırlandırılmasını, binalarda performans kriterlerinin ve uygulama esaslarının belirlenmesini ve çevrenin korunmasını düzenlemektir.

Enerji Kimlik Belgesi düzenlenmesi;

Yeni binalarda; 01.01.2011 tarihinden itibaren zorunlu hale getirilmiştir. Ancak Mevcut binalar ( Yapı Kullanma izni almış ) ve inşaatı devam edip henüz yapı kullanım izni almamış binalar için Enerji Verimliliği Kanununun yayımı tarihinden itibaren on yıl içinde ( 02.05.2017 tarihine kadar ) Enerji Kimlik Belgesi düzenlenmesi gerekmektedir.

Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik;

Resmî Gazete Tarihi: 14.04.2008 Resmî Gazete Sayısı: 26847 ( Mükerrer ) yayınlandıktan sonra 8 Temmuz 2019 Sayı: 30825 ile değişiklik ve güncelleme yapılmıştır.

Bu Yönetmeliğin amacı; Mevcut ve yeni yapılacak birden fazla bağımsız bölüme sahip merkezî veya bölgesel ısıtma sistemli ve sıhhî sıcak su sistemli binalarda, ısıtma ve sıhhî sıcak su giderlerinin, bağımsız bölüm kullanıcılarına paylaştırılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

Sonuç olarak:

Önümüzdeki yüzyıllar, insanlık adına iki konu çok önemli şöyle ki enerji, su ve gıda ‘dır. Tüm toplumlar için birinci öncelikli enerjiyi kullanarak gereksimlerini sağlamak ve yaşamını sürdürebilmek için yiyecek ve su olduğu aşikârdır.

Ürettiğimiz enerjileri doğru, verimli ve bilinçli tüketmek, ülke politikası olması gerekmektedir. Geleceğimiz adına toplumumuzun tüm kesimlerine çok iş düşmektedir.

Bu bilincin tüm topluma yayarak buna uygun yapıların gerçekleştirmesi, bu destekleyen yasa ve yönetmelikleri olması, olmazsa olmazımızdır.

( Magic Mechanic Meetings© yazı dizisi devam edecek… )

KAYNAKÇA:

1-Sıfır Enerjili Binalar

http://depo.btu.edu.tr/dosyalar/sanayi/Dosyalar/PDF_YUSUF.pdf

2-Yaklaşık Sıfır Enerjili Binalar ve Yerleşimler,

https://www.mmo.org.tr/sites/default/files/17%20-%20YAKLAŞIK%20SIFIR%20ENERJİLİ%20BİNALAR%20VE%20YERLEŞİMLER%20-Prof.%20Dr.%20Türkan%20Göksal%20Özbalta.pdf

3-Yaklaşık Sıfır Enerjili Binalar (nnZEB)

http://www.yesilbinadergisi.com/yayin/701/yaklasik-sifir-enerjili-binalar-nnzeb-_21118.html#.XxKbb1AueUk

4-Enerji Verimliliği Kanunu ( Resmi Gazete )

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/05/20070502-2.html

5-Enerji Verimlilik Kanunu (Özet)

https://webdosya.csb.gov.tr/db/mersin/webmenu/webmenu11189.pdf

6-Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2008/12/20081205-9.html

7-Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik

https://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.12084&MevzuatIliski=0

8-Merkezi Isıtma Ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma Ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( 8 Temmuz 2019 güncelleme )

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190708M1-18.html

9-Enerji ve Enerji Verimliliği Hakkında Bilmeniz Gerekenler

 https://www.sektorumdergisi.com/enerji-ve-enerji-verimliligi-hakkinda-bilmeniz-gerekenler/

10-2040 Yılına Projeksiyon Tuttuğumuzda Bizleri Neler Bekliyor

https://www.sanayigazetesi.com.tr/2040-yilina-projeksiyon-tuttugumuzda-bizleri-neler-bekliyor-makale,1802.html

11-Zero Build Forum’20 Sitesi https://www.zerobuild.org/

                                                                                                                            

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.