Elektrik enerjisinin hem üretim ve hizmet sektörlerinde maliyet anlamında önemli bir girdi olması hem de yaşamımızın önemli bir bölümünde ihtiyaç duyulan ve birçok alanda vazgeçilmez bir kaynak oluşturması nedeniyle, elektrik fiyatlarındaki değişim; ekonomideki tüm kesimleri ilgilendiren bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. 1980 sonrası dönemde dünyadaki birçok ekonomide doğal tekel niteliği taşıyan sektörlerde yaşanan serbestleşme süreci, elektrik piyasalarında da gerçekleşmiştir. Türkiye’de de bu süreç ilk aşamada yap işlet devret, işletme hakkının devri gibi üretim santralleri ile başlayarak; 2001 yılında çıkarılan 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu1 ile gelişmeye başlamış ve yeni bir piyasa tasarımıyla, 2013 yılında elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirmesinin tamamlanmasıyla en geniş halini almıştır. Türkiye’de elektrik piyasasında yaşanan dönüşüm sonrası elektrik fiyatlarının belirlendiği piyasa yapısı da değişmiştir.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun faaliyete başlayarak hazırladığı mevzuat ile lisans sahibi elektrik piyasası katılımcılarının ne şekilde faaliyet göstereceği, kanun ve yönetmelikler belirlenmiştir. Elektrik piyasasının yapısından kısaca bahsettikten sonra son dönemde maliyetlerin artması sebebi ile sürekli olarak elektrik tedarik şirketlerinden duyduğumuz sözleşmelerin iptali veya fiyatın revize edilmesi konusunu basit bir dilde takipçilerimize açıklamak istiyoruz. Elektrik piyasasında fiyatlar, başta arz-talep dengesi olmak üzere; gün öncesi piyasasında ve gün içi piyasasında pek çok farklı değişkenden etkilenebilmektedir. Bu faktörlerin başlıcaları; brent petrol ve doğalgaz fiyatları, dolar kuru, hidro-elektrik santrallerinin elektrik üretimini etkileyen su miktarı, yenilenebilir enerji kaynaklarından yapılan üretim miktarı, dengesizlik maliyetinin yönetilmesi ve daha bazı alt değişkenler olarak karşımıza çıkmaktadır. 2021 yılının şubat ayında, 2016 Aralık fiyatlardaki aşırı yükseliş sebebi ile elektrik piyasasındaki tüketicileri korumak adına, EPDK tarafından tavan fiyat uygulaması getirilmiştir. Buna göre her ay Piyasa Takas Fiyatının, en yüksek ne kadar olacağı açıklanır ve borsadaki fiyatlar, bu rakamı geçemez. Maliyetlerin artışta olduğu dönemde borsadaki fiyatlara baktığınızda birçok saatte aynı rakamı görmeniz, bu tavan fiyat uygulaması sebebiyledir. AFA Enerji Danışmanlık olarak sitemizde her ay tavan fiyatlarını takipçilerimiz ile paylaşıyoruz. Elektrik üretimi konusunda, barajlardaki su seviyesinin durumu ile sıcaklık değişimi gibi “çevresel etmenler” etkili olabildiği gibi piyasadaki fiyatları önemli derecede etkileyen dolar kurunun durumu da en önemli ekonomik etkenler arasındadır. Dolar kurunun artması, tüm hidrokarbon temelli enerji kaynaklarının fiyatını yukarı yönlü değiştirdiği için brent petrol, doğal gaz, YEKDEM ödemeleri2, elektrik üretim santral arızaları veya bakımı gibi elektrik maliyetlerini etkilemektedir. Elektrik tedarik firmaları yukarıda bahsettiğimiz unsurları gerekçe göstererek, mevcut sözleşmeniz ile anlaştığınız fiyatı değiştirme veya sözleşmenizi feshetme talebi ile size bildirimde bulunabilir.

Peki böyle bir durumu yaşamamak için elektrik tedarik talebi toplarken; kurum ya da kuruluşlar, risklerini nasıl düşürebilir? Maliyetlerinizi düşürmek için serbest piyasadan elektrik tedarik ederken; tıpkı fiyat faktörü gibi teklif istediğiniz lisans sahibi şirketlerin operasyon kabiliyetini, sözleşme sadakatini ve satış sonrası süreçlerde ulaşılabilirlik gibi unsurları da değerlendirmeniz gerekir. Dolayısı ile marka bilinirliğine aldanmadan, piyasadan ilgili tedarikçiler ile ilgili araştırma yapmak; en doğru davranış olacaktır. Sürekli olarak teklif fiyatını sözleşme dönemi içinde değiştirmeyi alışkanlık haline getiren, aldığı hatalı ticari kararların maliyetini müşterilerine yansıtmaya çalışan, iş ahlakı konusunda sektörün seviyesini düşüren şirketlerden teklif almamanız, proaktif bir davranış olur. Elektrik sözleşmelerindeki fiyat revizeleri riski nasıl düşürülebilir? Öncelikle sözleşmenizi dikkatlice okumalısınız. Eğer sözleşmenizde anlaşılması zor ifadeler varsa; bu konuda profesyonel destek almanız, ileride sorun yaşamanıza engel olur. Şirket avukatlarınız işinde iyi olsa bile sözleşmeler; fiyat ile ilgili maddeler, teknik terimler ve gizli maliyetler içereceği için avukatlarınızın bu gibi durumları tespit etmesi oldukça güç olabilir. Birçok elektrik tedarik sözleşmesi, tedarikçinin müşterisine üstünlük kurduğu asimetrik maddelerden oluşmaktadır. Öncelikle tedarik döneminde eşit şartları oluşturmaya çalışmak gerekir. Büyük şirketlerin kendi elektrik satış sözleşmesini tedarikçilere imzalatması da seçenekler arasındadır. Ancak bu sözleşmelerin toplama metinlerden oluşturulması ve sektörel gerçekler ile bağdaşmaması durumunda da pek çok tedarikçi size fiyat vermek istemeyecektir. Yine profesyonel bir destek ile mağduriyet oluşturacak unsurları size özel hazırlanan şartnamede (sözleşmede) yazılabilir. Bir işletmeye özel olarak hazırlanan şartnamenin, başka bir şirket için uygun olmayacağını hatırlatmak isteriz. Sözleşmenizde tek taraflı fesih hakkı olmadığından emin olmalısınız! Tedarikçinizin herhangi bir gerekçe belirtmeden sözleşmeyi fesih hakkı bulunuyorsa, üzerinde mutabık kaldığınız fiyat güvenli değildir. Bir elektrik sözleşmesinde tek taraflı ve makul olmayacak şekilde gerekçeler ile sözleşme fesih hakkı neden yazılı hiç düşündünüz mü?

Eğer tedarikçiniz önceden bildirmek koşulu ile sözleşmeyi tek taraflı feshedebiliyorsa; bu hakkın size de tanınmış olması gerekmez mi? Eğer sözleşmeniz sabit fiyat üzerinden ise bu tarz sözleşmelerde hiçbir koşulda tedarik süreci içinde sözleşme tek veya çift taraflı olarak feshedilemez. Sabit fiyatlı sözleşmelerde de hiçbir koşulda fiyatın revizesine ilişkin maddeler yer almamalıdır. PTF* + YEKDEM** teklif tiplerinde ise sözleşmeler önceden bildirmek koşulu ile feshedilebilir. Bu anlaşma tipinde neredeyse tüm risk, elektrik abonesi olan işletmede olduğu için süre konusunda bir taahhüt vermek, lehinize olmaz. PTF + YEKDEM anlaşma çeşitlerinde fiyatın aşırı yükselmesi durumunda sözleşmenizi feshederek, ulusal tarifeye dönebilmeniz, sizi fiyat risklerinden korur.3 Sözel olarak uygulanmayacağı söylenen maddeleri sözleşmenizden kaldırtmalısınız! Bazı elektrik şirketleri, sözleşmelerde yer alan ve sizi mağdur edebilecek bazı maddeler için “Bunu zaten uygulamıyoruz.” gibi söylemlerle değişiklik yapmaktan kaçınabilir. AFA Enerji Danışmanlık olarak tavsiyemiz, zaten uygulanmayacak olan bu gibi maddelerin sözleşmeden kaldırılması yönünde olacaktır. Özellikle teminat, bu konuda çok fazla kullanılır. Örneğin sözleşmenizde “Müşteri, en yüksek faturanın iki katı kadar teminat verecektir.” yazmasına rağmen; tedarikçiniz sizden bir fatura bedeli kadar teminat istemiş olabilir. Böyle bir durum gerçekleşmişse sözleşmenizi de buna uygun hale getirmelisiniz. Bu tarz sözleşmelerde çoğunlukla talep edilen teminatın, tedarikçiye verilmesi durumunda tek taraflı ve tazminatsız olarak sözleşmenin feshedilmesine olanak sağlayan maddeler bulunur.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.