1-Ücretsiz izin:

Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin işçi ile işverenin karşılıklı olarak anlaşmasıyla iş sözleşmesinin geçici olarak askıya alınmasıdır. Ancak yaşadığımız salgın döneminde birçok işveren tek taraflı olarak işçilerinin iş sözleşmelerini askıya alarak çalışanları ücretsiz izne çıkardı. Olağanüstü dönemlerde ekonominin bozulması, dünya genelinde yaşanan durgunluk, işverenin pazar payının düşmesi gibi durumlarda işveren tek yanlı olarak ücretsiz izin yolunu seçebilir. İşçi bu dönemde çalışmamakta ve ücret almamaktadır. Emeği ile geçinen bir kimsenin ücret almadan yaşama şansı yoktur. Bu nedenle ücretsiz izin süresinin kısa tutulması gerekir.

İş yaşamını düzenleyen 4857 sayılı Yasa’da ücretsiz izin hakkı ile ilgili açık bir düzenleme yoktur. Ancak yasanın bazı hükümlerinde ücretsiz izinle ilgili düzenlemelerin yer aldığı görülmektedir.

4857 sayılı Yasa Md.74’teki düzenleme şöyledir: “İşçiye doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır.”  

Yıllık ücretli izinlerini işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara talep etmeleri halinde ve bu hususu belgelemeleri şartıyla gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

Ücretsiz izin ile kısa çalışma birbirinden farklıdır. Ücretsiz izinde iş sözleşmesi askıya alınmakta ve işçiye bir ücret ödenmemektedir. Kısa çalışmada ise işçi belli bir süre çalışmakta ve normal çalışma ücretinin altında bir ücret almaktadır. Kısa çalışma yapılmasını isteyen işveren, talebini gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumu’na ve varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya yazılı olarak bildirmek yükümlülüğündedir. Kısa çalışmalarda, yasada öngörülen sürelerde çalışmayan işçilere Türkiye İş Kurumu tarafından kısa çalışma ödeneği verilir.  

2-Ücretli İzinler:

4857 sayılı İş Yasası’nda işçinin yıllık ücretli izin hakkı düzenlenmiştir. Bir işçi, işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de dâhil olmak üzere, en az bir yıl çalıştıktan sonra yıllık ücretli izni hakkını kazanır. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Süresi bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanların yıllık ücretli izin hakları yoktur.

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;

*Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) olanlara on dört günden,

*Beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi günden,

*On beş yıl (dâhil) ve daha fazla olanlara yirmi altı günden az olamaz.

Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin hakkına bu sürelere dörder gün arttırılarak uygulanır. Ancak on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz. Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

3- Doğum İzni:

Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.

Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır.

4- İşçinin Yarım Günlük Doğum İzni

4857 sayılı Yasa Md.74’e göre, analık izninin bitiminden sonra kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri halinde birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğumda bu süreler 30 gün uzar, engelli doğum olması halinde ise bu süreler 360 gün olarak uygulanır. Bu fıkradaki hükümlerden yararlanılan süre içinde süt izni uygulanmaz. Çalışılmayan yarım günün ücreti İş-Kur tarafından ödenir.

5- Ölüm İzni

İşçilerin ana veya babalarının, eşlerinin, kardeş veya çocuklarının ölümünde üç güne kadar verilecek izinlerdir. Bu izinlerde ücret kesintisi yapılamaz.

İşçinin evlenmesi veya evlat edinmesi hâlinde üç gün ücretli izin verilir. İşçinin eşinin doğum yapması hâlinde beş gün ücretli izin verilir.

İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya devam eden hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir.

Kadın işçilerin hamilelik süresince periyodik kontroller için bir gün ücretli izin verilir.

Doğum yapan kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir.

 İş sözleşmesi feshedilen işçiye bildirim süreleri içinde yeni bir iş bulması için iş arama izni verilir. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir.

İş yasasına göre üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hali izni kullandırılır.  

6-Ücretli hafta tatili izni:

4857 sayılı iş Yasası Md.46 hafta tatili ücretli izin hakkını düzenlemektedir. Buna göre; haftanın iş günlerinde eksiksiz olarak çalışmış olan işçinin yedi günlük zaman diliminde 24 saat kesintisiz dinlendirilmesi esastır. Hafta tatili gününün ücreti herhangi bir çalışma karşılığı olmaksızın işveren tarafından işçiye ödenir. Yine bu madde kapsamında yukarıda açıkladığımız üzere işçinin evlenmesi, anne veya babası veyahut eş, kardeş ya da çocuklarının ölümü halinde üç güne kadar kendisine izin verilmesi gerekmektedir. (Md.46/3)

Kaynakça:

48757 sayılı İş Yasası

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.