Dijitalleşmenin gittikçe arttığı günümüzde, dijital değişime/gelişime ayak uydurmak artık bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu noktada her bir çalışma alanı, elektronikleşmeden dijitalleşmeye hatta yapay zekâ gibi akıllı teknolojilere uyum sağlamaya çalışmaktadır.

Dijitalleşme, fiziki ortamda oluşturulan bilgilerin/verilerin bilgisayarlar aracılığıyla okunabilecek ve üzerinde çalışılabilecek şekilde dijital ortama aktarılması sürecidir. Artan dijitalleşme süreciyle birlikte, yoğun bir veri alış-verişi ve artışı yaşanmakta, bu durum büyük veriyi (big data) ortaya çıkarmaktadır.

Büyük teknoloji değişiklikleri yaşandığında, devrimin atlandığını belirtmek üzere bir sayı birimi kullanılır. Örneğin; Endüstri 1.0, Denetim 1.0 gibi. Günümüzde endüstriyel üretimin dijital hale getirilmiş işlere şu anki dönüşümü ise 4. Sanayi Devrimi (Endüstri 4.0) olarak adlandırılmaktadır. Yani günümüzde şuan 4. Sanayi Devrimi yaşanmaktadır.

Dijital teknolojilerin, yeni bir vergileme süreci oluşturduğu aşikârdır. Böylece vergi idareleri, görevlerini etkin bir şekilde yerine getirebilmek için dijital devrime ayak uydurmak zorundadırlar. Hem mükelleflerin hem de vergi idaresinin tüm iş yapma tarzlarını değiştirme zorunluluğu da ortaya çıkmaktadır. Günümüzde bu zorunluluktan dolayı, vergi idareleri vergi tahsilatında etkinliği sağlamak için teknolojinin birçok nimetinden faydalanmaktadır. Ancak, bu süreci tetikleyen pek çok faktör olmuştur. Her ülkede dijitalleşmenin vergileme üzerine etkisi ve vergi idarelerinin yeni teknolojilere uyumu farklı şekillerde ve zamanlarda gerçekleşmiştir.

Artık mali ve vergisel işlemler gittikçe daha fazla dijital ortama taşınmakta ve muhasebe yöntemlerinde dijital araçlar yoğun olarak kullanılmaktadır. Dijitalleşen muhasebe, vergi uygulamalarının da değişim ve dönüşümünü sağlamış ve bu aşamada e-muhasebe e-vergilemeyi gerekli hale getirmiştir.

Dijitalleşme ile gelen teknolojik yenilikler vergi idaresine birçok katkı sağlamıştır. Bu noktada dijitalleşme; büyük, hızlı ve detaylı veri analizi yapabilme, riskli alanları önceden görebilme ve zaman tasarrufu sağlama gibi imkânları sunmuştur.

Dünyada e-beyanname ile başlayan e-maliye uygulamaları, son dönemde tüm belgelerin elektronik olarak düzenlenmesini içermektedir. Bu noktada elektronik vergi uygulamaları ilk önce elektronik beyannamenin oluşturulmasıyla birlikte 1987’de ABD’de başlamıştır. Küreselleşmenin ve uluslararası ticaretin artmasıyla beraber, ABD’de başlayan e-vergi uygulamaları diğer ülkelere de yayılmıştır.

Türkiye de yaşanan dijital gelişmelerin gerisinde kalmayarak, vergisel işlemlerde dijitalleşme yönünde olabildiğince çağa ayak uydurmuştur. Bu noktada dijitalleşme yolunda Türkiye’de, 1999 yılında Türk Vergi İdaresinin internet sayfası açılarak daha gelişmiş bir vergi idaresinin ilk adımları atılmıştır. Bugün vergi dairelerinin yaptığı hemen hemen bütün işlemlerin, İnternet Vergi Dairesi üzerinden dijital ortamda yapıldığı bir döneme girilmiştir. Bu kapsamda Türkiye’de, 1999 yılında başlayan İnternet Vergi Dairesi uygulamasından 2019 yılı sonu itibariyle 4 milyon 425 bin kullanıcı yararlanmıştır.

Diğer yandan, yayımlanan güncel verilere göre Aralık 2019 itibariyle Türkiye’de, dijital ortamda yaklaşık 100 milyon e-beyanname verilmiş, e-fatura düzenleyen mükellef sayısı 187.597’ye ulaşmış ve bugüne kadar e-fatura uygulaması üzerinden toplam 3.651.595.777.463 TL tutarında ve 241.232.989 adet fatura düzenlenmiştir. Yine Aralık 2019 itibariyle, 122.396 mükellef e-defter uygulamasından yararlanmaktadır. Artık vergisel işlemlerin neredeyse tamamı elektronik ortamda gerçekleştirilmektedir.

Türk Vergi İdaresi, 2005 yılında Gelir İdaresi Başkanlığının (GİB) ve 2011 yılında Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının (VDK) kurulmasıyla elektronik vergi uygulamaları noktasında yeni bir döneme girmiştir. Bu kapsamda GİB ve VDK tarafından, kuruldukları yıldan bu yana dijital imkânlardan yararlanılarak vergisel işlemlere dair birçok uygulama ve araç geliştirilmiştir.

GİB tarafından geliştirilen dijital/elektronik uygulamalar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:                                                              

  • İnternet Vergi Dairesi
  • Vergi İletişim Merkezi (VİMER)
  • E-Beyanname Uygulaması
  • Hazır Beyan Sistemi
  • Defter Beyan Sistemi
  • E-Fatura Uygulaması
  • E-İrsaliye Uygulaması
  • E-Arşiv Fatura Uygulaması
  • E-Bilet Uygulaması
  • E-Defter Uygulaması
  • E-Yoklama Uygulaması
  • E-Tebligat Uygulaması
  • Engelli Vergi İndirim Sistemi (EVİS)
  • KDV İadesi Risk Analiz Sistemi (KDVİRA)
  • Elektronik ÖTV Takip Sistemi (e-ÖTV Takip)
  • ÖTV İadesi Risk Analizi Sistemi (ÖTVİRA)
  • Gelir Vergisi Ve Kurumlar Vergisi Standart İade Sistemi (GEKSİS)
  • Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP)
  • Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP)
  • Bandrollü Ürün İzleme Sistemi (BUİS)
  • Yeni Nesil Ödeme Kaydedici Cihaz Uygulaması (YN ÖKC Uygulaması)
  • E-Tahsilat Sistemi
  • Veri Erişim ve Görsel Analiz Uygulaması (VEGAS)
  • Bilgi Transfer Sistemi (BTRANS)
  • Veri Ambarı (VERİA)

VDK tarafından geliştirilen dijital/elektronik uygulamalar ise şu şekilde sıralanabilir:                                                              

  • Risk Analiz Sistemi (VDK-RAS)
  • Vergi Denetim Analiz Sistemi (VDK-VEDAS)
  • Sürekli Gözetim Ve Denetim Ağı (VDK-SİGMA)
  • Mükellef Bilgi Raporu (VDK-MBR)
  • Elektronik İnceleme Dosyası (VDK-EİD)
  • E-Teftiş
  • VDK Denetim 2.0 Projesi

Günümüzde gerçekleştirilen vergisel işlemlerin neredeyse tamamı artık dijitalleşmiş durumdadır. Dijitalleşmenin artması, vergisel işlemlere ilişkin biriken devasa verinin geleneksel yöntemlerle izlenmesinin ve takip edilmesinin mümkün olamayacağını göstermektedir. Artık büyük veri analitiğinin sürece entegre edilmesi zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu noktada, vergi idarelerinin mevcut alt yapılarını bilgi teknolojileri ile donatmaları gerekmektedir. Söz konusu bilgi teknolojilerinin başında ise büyük veri ve veri analitiği, makine öğrenmesi, yapay zekâ, bulut bilişim ve siber güvenlik gelmektedir. Ayrıca vergi idareleri, bu alanlarda yetkin olan ayrı bir uzman ekip de oluşturmalıdır. 

Bu yazıda, dijitalleşme olgusu ve dijitalleşmenin vergisel işlemlere etkisi anlatılmaya çalışılmış ve Türkiye’de dijitalleşme doğrultusunda geliştirilen vergisel araç ve uygulamaların neler olduğundan bahsedilmiştir.

Başka yazıda görüşmek dileğiyle...

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.