1.Giriş 
Günümüzde finansmana erişim koşullarındaki gelişmeler beraberinde finansman türlerini de çeşitlendirmiştir. Gerek kamu sektörü gerekse özel sektör bu alanda varlığını göstererek girişimcilere, özel hukuk tüzel kişiliğine sahip kurum ya da kuruluşlara finansmana erişimde çeşitli olanaklar ve alternatifler sunmaktadır. Ancak sunulan bu olanaklar çoğunlukla kredi tedariki şeklinde olmakla birlikte kamu sektörü tarafından sağlanan krediler, özel sektöre göre çok daha uygun faiz ve geri ödeme koşullarına sahip olmakta, diğer bir deyişle teşvik niteliği taşımaktadırlar. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (BSTB) tarafından OSB ve SS’ler gibi ekonomik gelişim bölgelerine sağlanan bu krediler de teşvik niteliği taşıdığından, çalışmamızda kredi, kredinin işlevleri, kredi risk ve yönetimi ve söz konusu ekonomik gelişim bölgelerine sağlanan kredi teşvikleri konularına değinildikten sonra geliştirilen kredi itfalandırma modelleri ele alınacaktır.

2.Kredi
Kredi, genellikle faiz ve komisyon bedeli karşılığı gerçek veya tüzel kişilere süresi önceden tayin edilmek ve geri verilmek üzere belirli miktardaki satın alma gücünün tahsis edilmesidir.
Zarakolu (1971)’ya göre, krediye ilişkin bir diğer tanım da şu şekildedir: Kredi gerçek ya da tüzel kişilere doğrudan doğruya veya dolaylı olarak teminatlı, teminatsız, uzun veya kısa vadeli nakit, mal, kefalet teminat mektubu şeklinde faiz ve komisyon karşılığında ve belirli bir limit dahilinde borç ve garanti verme işlemidir (Karakaş, 2010).

2.1.Kredinin İşlevleri 
Bir ekonomiye arz edilen paranın miktarı onun gelişmesi bakımından büyük önem taşır. Çünkü o, fiyatların seviyesini ve bazen de karakterini etkiler. Eğer para arzı bir ekonomide ticaretin genişlemesi ile uyumlu olarak genişlemezse-yani para mallara oranla daha kıt hale gelirse-fiyatlar düşme eğilimi gösterecek, üreticilerin cesareti kırılacak ve müteşebbisler için işlerini kurmak ve geliştirmekte gerekli mali kaynakları bulmak zorlaşacaktır. Aksine, eğer çok serbest olarak ihraç edilirse, fiyatlar yükselecek ve yatırımlar fiyat artışından en çabuk etkilenen faaliyet alanlarına kayacaktır (Deane, 2000). Kredi de bahsedilen para arzının bir yönünü oluşturduğundan kredinin ekonomik işlevlerinin özetlenmesi yerinde olacaktır. Aras (1996)’a göre kredinin işlevleri üç grupta özetlenebilir (Tokel, 2004): 

1. Ekonomideki atıl ve dağınık fonlar (sermaye ve tasarruflar), kredi sistemi sayesinde ekonomik faaliyetlerin gelişmesine yönlendirilmektedir. Sahiplerinin kullanmadığı fonlar, kredi şeklinde paraya ihtiyaç duyanlara aktarılabilmektedir. Bu şekilde fon sahipleri açısından gelir yaratılırken ekonomide de arz ve talep genişlemesi yaratılmaktadır. Böylece tasarruflar, ülke ekonomisinin gelişmesi yönünde değerlendirilmiş ve ekonomik faaliyetlere hız verilmiş olur. 

2. Kredi sermaye birikimini artırır. Girişimciler ve yatırımcılar ihtiyaç duydukları sermayeyi kredi yoluyla tasarruf sahiplerinden sağlarlar. Vade sonunda da krediyi geriye ödeyerek sermaye birikimi elde ederler. 

3. Kredi bir tedavül aracıdır. Kredi ekonomisi para ekonomisinin gelişmiş bir aşamasını teşkil eder. Kredi ile nakit para taşınması azalmakta, ticari faaliyetler hız kazanmaktadır.

2.2.Kredi Riski ve Kredi Risk Yönetimi 
Kredi riski, kullandırılan kredinin vadesinde kısmen veya tamamen ödenmeme olasılığını ifade etmektedir. Risk, kredilendirme sürecinin en başından başlayarak her aşamasında bulunur.  Ancak zaman içinde kredinin vadesi gelmeden riskin derecesinde bazı değişiklikler olabilmektedir. Kredi tahsis kararı verenler risk derecesindeki bu değişiklikleri de göz önüne almalıdırlar  (Usta, 1994). 
Kredi risk yönetiminde kredi talep edenin yükümlülüklerini zamanında yerine getirebilme kapasitesi veya gücü, yükümlülüklerini karşılamaya yetecek tutarda kaynak yaratmasına bağlı olduğundan kaynak yaratma potansiyeli yakından takip edilmelidir (Akgüç, 2011).
Aynı zamanda kredinin geri dönüşünün sağlıklı bir şekilde izlenmesi için finansal performans analizi, likidite durumu, karlılık durumu, verimlilik durumu ve finansal yönden gelişmesinin yeterli olup olmadığının incelenmesi ve takip edilmesi açısından önem taşıdığından belirli aralıklarla ve gerektiğinde her zaman yapılmalıdır (Bulut, 2014).

3.Kredi Teşvikleri
3.1.OSB’lerde Kredi Teşviki
Ekonomik gelişim bölgelerinden olan OSB’lere kullandırılan krediler, gerek OSB tüzel kişiliğinin kendisi gerekse OSB içinde faaliyet gösteren katılımcı firmalar üzerinde pozitif dışşallıklar oluşturmaktadır. 
OSB’lere sağlanan teşvikler içerisinde gerek ölçeği, gerekse faiz oranı ve geri ödeme koşulları bakımından katma değeri çok yüksek olan kredi teşvikleri OSB’lerin kurulmasında, kurulduktan sonra sürdürülebilir yatırım ortamının oluşturulmasında payı yadsınamaz bir gerçektir (Bulut, Şubat 2015).
OSB’lere kullandırılan kredinin faiz oranları ve geri ödeme şartları şöyledir (Usul ve Esaslar, 2001):

Kalkınmada öncelikli yörelerde; faiz oranı yıllık yüzde 1, geri ödeme süresi 5 yılı ödemesiz  toplam 15 yıl, 
Normal illerde; faiz oranı yıllık yüzde 2,  geri ödeme süresi 3 yılı ödemesiz toplam 13 yıl, 
Gelişmiş illerde; faiz oranı yıllık yüzde 3,  geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz  toplam 11 yıl   
olarak uygulanır.
Anlatılanları özetlemesi açısından yörelere göre Bakanlığımızca kullandırılan kredinin faiz oranları ve geri ödeme şartları Tablo 1’de gösterilmiştir.



Tablo 1.Yörelere (İllere) Göre OSB’lere Kullandırılan Kredilerin Geri Ödeme Şartları İle Faiz Oranları
                     
                                                                                      Kaynak: BSTB
Arsa satma durumuna gelmeyen ya da borcunu karşılayabilecek miktarda arsa satma durumuna gelmeyen OSB’lerde kredi anapara borç taksitleri, kredi kullanan OSB’ler itfa dönemlerinde tahakkuk eden borçlarını ödeyemeyeceğini ilgili belgelerle ispatlaması durumunda; anapara borç taksitleri yılda bir olmak üzere toplam 4 defa ertelenebilmekte, faiz borçları ise anapara borç taksitleri ödenmesi kaydıyla kredi hesabına ilave edilebilmektedir. Burada, bir önceki kısımda bahsedilen uygun geri ödeme sürelerine ve faiz oranlarına ilave olarak koşulların oluşması halinde OSB’lere borçlarını erteleme imkanı getirilmektedir.

Bahse konu kredi teşvikleri kapsamında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca son 13 yılda OSB tüzel kişiliklerine 2015 yılı fiyatlarıyla yapılan kredi ödeme tutarları Şekil 1’de gösterilmiştir.

 
                                                       Şekil 1. OSB’lere Yapılan Kredi Ödemeleri
                    Kaynak: BSTB 
3.2.SS’lerde Kredi Teşviki
SS’lere kullandırılan kredinin faiz oranları ve geri ödeme şartları ile kredilendirme oranları şöyledir (Usul ve Esaslar, 2001):
Kullandırılacak kredinin  kredilendirme ve faiz oranları ile geri ödeme şartları:
Kalkınmada öncelikli yörelerde ve doğal afet geçiren yerlerde üstyapı kredilendirme oranı yüzde 70, faiz oranı yıllık yüzde 1, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz  toplam 15 yıl,
Normal illerde; üstyapı kredilendirme oranı yüzde 60, faiz oranı yıllık  yüzde 2, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz toplam 13 yıl,
Gelişmiş illerde; üstyapı kredilendirme oranı yüzde 50, faiz oranı yıllık  yüzde 3, geri ödeme süresi 2 yılı ödemesiz  toplam 11 yıl 
olarak uygulanır. 
Altyapı kredilendirme oranları  yüzde100 olarak uygulanır.
Kredilerin faizi; kredinin ilgili SS’nin banka hesabına geçtiği tarihten itibaren başlar,  ikraz edilen bütün meblağın tamamen itfa edilmiş olacağı  tarihe kadar devam eder. Kredi itfa başlangıcına kadar tahakkuk ettirilerek biriktirilen faizler itfa döneminde eşit taksitler halinde, anapara taksitleri ve  itfa döneminde tahakkuk edecek faizlerle birlikte tahsil edilir.

Söz konusu madde kapsamında bahse konu yöreler ve bu yörelere kullandırılan kredilerin geri ödeme şartları ile faiz oranları Tablo 2’de özetlenmiştir.

Tablo 2.Yörelere (İllere) Göre SS’lere Kullandırılan Üstyapı Kredilerinin Geri Ödeme Şartları İle Faiz Oranları
 

Kaynak: BSTB

Uygun faiz ve geri ödeme koşullarına ilave olarak Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca uygun görülmesi halinde, borçlarını ödeyememiş veya ödeyemeyecek durumda bulunan SS’lerin, yıllık anapara ve faiz taksitleri; en fazla dört yıl ve sekiz taksit olmak üzere ertelenebilmektedir.

Bahse konu kredi teşvikleri kapsamında Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca son 13 yılda SS tüzel kişiliklerine 2015 yılı fiyatlarıyla yapılan kredi ödeme tutarları Şekil 2’de gösterilmiştir.
                 
 
                                                                   Şekil 2. SS’lere Yapılan Kredi Ödemeleri
     
         
                                                                          Kaynak: BSTB
4.Kredi İtfalandırma Modelleri
4.1.Amaçları
Geliştirilen itfalandırma modelleri ile; kredi geri dönüşlerinin artırılması, kredi geri dönüşlerinin uygun finansal modellerle sürdürülebilirliğinin sağlanması, OSB ve SS’lerin kredi finansman yükünün hafifletilmesi, kanuni takibe geçilecek/geçilmesi muhtemel OSB ve SS sayısının azaltılması, ekonomik gelişim bölgelerinin yapılaşma sürecinin hızlandırılması, OSB ve SS’lerin kaynak yaratma kapasitesini sürdürerek kredinin geri ödenmesinin sağlanılması ve nihai olarak sanayide katma değerin artırılması amaçlanmıştır.
4.2.OSB’lerde Kredi İtfalandırma Modeli: t+1 Modeli
Kalkınmada öncelikli, normal ve gelişmiş illerde OSB’lerde itfa dönemi ve yıllık faiz oranı değişiklik göstermekle birlikte bu durum formülün kompozisyonunu değiştirmemektedir. OSB’lerde kredi itfalandırma modelinin formülizasyon aşamaları şu şekilde sıralanabilir:
1. Yıl Anapara Borç Taksit Katsayısı = (İtfa Dönemi X Yıllık Faiz Oranı)/100
t=pxn/100
Anapara Borç Taksit Katsayısı Artış Oranı = 1
t_r=1
Borç taksiti katsayıları toplamı
〖              t〗_s=[2t+t_r x(p-1) ]xp/2
Borç Taksiti Birim Tutarı = İtfa Dönemine Esas Kredi Bakiyesi /Taksit Katsayıları Toplamı
a_(u )= c_q/t_s 
Anapara Borç Taksit Tutarı = Borç Taksiti Birim Tutarı X Anapara Borç Taksit Katsayısı
a_q=a_u xt

4.3.SS’lerde Kredi İtfalandırma Modeli: t+0,5 Modeli
Kalkınmada öncelikli, normal ve gelişmiş illerdeki SS’lerde itfa dönemi ve yıllık faiz oranı değişiklik göstermekle birlikte bu durum formülün kompozisyonunu değiştirmemektedir. SS’lerde kredi itfalandırma modelinin formülizasyon aşamaları şu şekilde özetlenebilir:
1. Yıl İlk 6 Ay İçin Anapara Borç Taksit Katsayısı = (İtfa Dönemi X Yıllık Faiz Oranı)/100
t=pxn/100
Anapara Borç Taksit Katsayısı Artış Oranı = 0,5
t_r=0,5
Borç taksiti katsayıları toplamı
t_s=[2t+t_r x(p-1) ]xp/2
Borç Taksiti Birim Tutarı = İtfa Dönemine Esas Kredi Bakiyesi/Taksit Katsayıları Toplamı
a_(u )= c_q/t_s   
Anapara Borç Taksit Tutarı = Borç Taksiti Birim Tutarı X Anapara Borç Taksit Katsayısı
a_q=a_u xt
Çalışmanın II. kısmında OSB ve SS’lere kullandırılan kredilerin itfalandırılmasına yönelik geliştirilen modellere göre hem OSB’lerde hem de SS’lerde uygulama sonuçları ve ortaya konulan modellerin avantajları bütüncül bir yaklaşımla ele alınacaktır. 

NOT: Kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz.


Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.