Mentorluk kavramı, TÜBİTAK’ın 1601-Yenilik ve Girişimcilik Alanlarında Kapasite Artırılmasına Yönelik Destek Programı kapsamında 2013’te yaptığı “Mentorluk Mekanizması Geliştirilmesi ve Uygulanması Çağrısı” ve 2015’teki “Mentor Eğiticisi Çağrısı” ile Türkiye gündemine girdi. Sadece filiz işletmelere (start-up) verilen hizmetler mentorluk olarak biliniyordu, KOBİ’lere mentorluk hizmeti verilmesi gibi bir kavram yoktu.

Bu çağrılara başvuran ve projesi desteklenen Adana ÜSAM’ın yöneticisi olarak mentor kavramı bizim “yol arkadaşı” kavramımızla benzeşiyordu. 2000 yılından bu yana Adana ve çevre illerde sanayi kuruluşlarına hizmet veren bir yapı olarak mevcut destek mekanizmalarının tamamının sanayi kuruluşunun herhangi bir sorununun çözümüne yönelik maddi destek sağlamaya yönelik olduğunu gözlemiştik. Gerçekte bu desteklerin tamamı sadece birer araç olarak görülmeliydi ama ülkemiz sanayiinin çok büyük bir bölümü ise bu destekleri “araç değil amaç” olarak görmekteydi.

Ayrıca; işletmeler karşılaştıkları acil sorunlarla ilgili yardıma ihtiyaç duyduğu takdirde akademiden danışmanlık alarak devlet desteklerinden de yararlanma süreçlerine girmeye rıza göstermekteydi. İşletmenin sadece kendince “acil” sorunu için kamu desteklerinden yararlanması ve üniversiteden destek almayı kabullenmesi, kaza geçiren bir insanın hastanenin acil servisine gitmesine benzer. Sadece bu nedenle hastaneye giden insanlar tekrar kaza geçirene kadar hastaneye bir daha gitmezler. O nedenle; sanayiciye gidecek hizmetin “acil servis hekimliği” gibi değil, “aile hekimliği” gibi verilmesi gerektiği anlaşılmış ve “yol arkadaşı” kavramı üretilmiştir.

Yol arkadaşının yapması gereken en öncelikli iş, işletmenin hedeflerini belirlemek için kendi yetkinliklerini, pazardaki durumunu, rakiplerini değerlendirmesine ve önceliklerini belirlemesine yardımcı olmalıdır. İşletmeler, pazarda sadece fiyat parametresi ile rekabet edebilme tehlikesinden kurtulabilmek için kendilerini sürekli iyileştirmeyi öğrenmek zorundadırlar. TÜBİTAK çağrıların amacını, “Ülkemizin orta gelir tuzağından sıyrılması için katma değeri yüksek ürün/hizmetlerin artmasına katkı sağlamak” olarak açıkladı. Ancak, aynı amacın kamu tarafından kurgulanan ve çeşitliliği giderek artan birçok hibe destek programında da olduğu bilinmektedir. Bu programlarla erişilemeyen bu hedefe yol arkadaşlığı - mentorluk hizmeti ile nasıl erişilecek sorusunun cevabı buradadır. Rekabet gücünün belirleyicisi, bu alandaki teknolojik üstünlüğü ve onun sürdürülebilirliği olacaktır.

Hangi tür işletme olursa olsun, bir değer zinciri yönetir ve işletme ancak bu zincirin halkalarından en zayıf olanı kadar güçlü olabilir. O nedenle, işletmeler kendi değer zincirlerindeki her halkanın önemini kavramak zorundadır. Bunların her birini tek tek analiz ederek iyileştirilebilecek yönleri belirlemeli ve öncelik sırasına göre iyileştirmeleri yapmalıdır.

İşletmeler bu tip çalışmaları tek başlarına yapamazlar, genellikle bir dış uzman ile çalışırlar. Bir işletmenin ihtiyaçlarını ve iyileştirilebilecek alanlarını saptamak konusunda bir dış uzmanın (danışman, yönetim danışmanı, KOBİ danışmanı, koç, eğitmen,...) genelde izlediği yol, firmadan çeşitli bilgiler alarak analiz etmek ve çıkarsamalar yapmaktır. Bu yöntemin başlıca sakıncası, analiz ve sonuç çıktısının doğruluğunun işi yapan uzmanın yetkinliğine birebir bağımlı olmasıdır. Halen sahada var olan oyuncular belirli konularda (veya her konuda) danışmanlık, koçluk, eğitmenlik yapan kişiler veya firmalardır. Mevcut aktörler, hizmet verdikleri firmalara kendi yetkinliklerini aktarmaz, çünkü bunu aktardıkları takdirde kendi varlıklarını dayandırdıkları zemini yok etmiş olurlar. Hizmet verenler işletmelerin ihtiyaçlarını giderir, sorunlarını çözer ama o işletmeleri müşteri portföyünde saklamak ister. Yani bir sonraki ihtiyaç veya sorun için de hizmet satabilmeyi düşünür. Hâlbuki işletmeler hizmeti alırken bu bilgileri de öğrenebilme, özümseyebilme ve kullanabilme yetkinliğini kazanma fırsatını bulabilmelidir.

Yol arkadaşlığı - Mentorluk sisteminin bileşenleri; hizmet alan olarak işletme, hizmet veren olarak mentor ve sürecin yöneticisi konumundaki “Yönetici Kurum/Kuruluş” yani  Ara-Yüz’den oluşur. Sistemin en önemli unsuru olan Ara-Yüz, hizmet alan ile hizmet veren arasındaki ilişkinin kurumsal anlamda düzenleyicisi ve güvencesi olmalıdır. Ayrıca, Ara-Yüz yapının da bünyesindeki tüm mentor ve uzmanlar için “öğrenen bir yapı” ortamı yaratmalı ve bunu sağlayacak süreçleri kurgulamalıdır.

Sistemin diğer oyuncusu olan mentorun özelliklerine gelince, her hangi bir alanda danışman, eğitmen, koç,… gibi hizmetleri verebilecek yetkinlikte olması ve işletmelere bütünsel olarak (ağacı değil ormanı görecek) bakabilmesi gerekir. İşletme kültürünü yaşamamış kişilerin bu bakış açısını yakalayabilmeleri çok zordur. O nedenle, sanayi deneyimine sahip olması şarttır ve teknik ve/veya idari yöneticilik yapmış olması da tercih nedenidir.

Yol arkadaşlığının başlangıcında, işletmeden alınacak bilgiler değerlendirilerek iyileştirilebilecek alanlar öncelik sırasına göre belirlenir. Bu bilgileri mentor öncelikle Ara-Yüz ile paylaşır, gerekli görülen değişiklikler varsa yapar. Daha sonra bu raporu işletme yönetimine sunar ve yönetimle birlikte uyum sağlanan şekliyle eylem planı hazırlanır. Eylem planı işletme yöneticisi ve mentor tarafından ortak karar olarak bildirilir. Böyle bir planın kapsamı her ne olursa olsun işletmede bir değişime neden olacaktır ve değişimin çalışanlar arasında endişe, huzursuzluk yaratması doğaldır. İşletme yönetimi ve mentor bu değişimi yönetebilmeli ve iyileştirme çalışmalarının sürdürülebilirliğini sağlamalıdır.

Adana ÜSAM olarak uyguladığımız bu modelin en önemli unsurlarından birisi de ihtiyaç analizi ve gelişmeyi ölçebilmek için kullanılacak araçlardır ve bu husus da bir sonraki yazımızın konusu olacaktır.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.