Özet: Teknolojiyle birlikte ekonomik ve sosyal yapıda yaşanan hızlı değişim işçi işveren ilişkilerini düzenleyen iş hukuku alanında da kendini hissettirmeye başlamış ve çalışma hayatının yeni koşullara uygun olarak düzenlenmesini gerektirmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nda yapılan değişikliklerle geçici iş ilişkileri çalışma hayatına girmiştir.*

1-Yasal düzenleme:

Geçici iş ilişkisi, özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirilmek suretiyle kurulabilir. Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kurumu izni ile kurulan özel istihdam bürolarının bir işverenle geçici işçi sağlamak üzere anlaşması üzerine sözleşme yapması ve bir işçisini geçici olarak bu işverene devretmesiyle gerçekleşir.

Geçici iş ilişkisi şu hallerde kurulur:

*Kadın işçiler doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmazlar. Bu kural esastır. Öngörülen izinlerin bitiminden sonra mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar anne babadan biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından kabul edilirse işçi kısmi süreli çalışmaya başlar. İşçinin bu şekilde çalışması iş sözleşmesinin geçerli nedenle feshedilmesine neden olamaz. Kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir. Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam zamanlı çalışmaya başlaması durumunda yerine işe alınan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer. Bu haktan faydalanmak veya tam zamanlı çalışmaya geri dönmek isteyen işçi işverene bunu en az bir ay önce yazılı olarak bildirmelidir. Anne veya babadan birinin çalışmaması hâlinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan faydalanabilirler.  

*İşçinin askerlik hizmeti hâlinde ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hâllerde,

*Mevsimlik tarım işlerinde,

* Ev hizmetlerinde,

* İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde,

*İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde

  etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde,

*İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını

  gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması hâlinde,

* Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları hâlinde geçici iş ilişkisi

               kurulabilir.

 2-Geçici iş ilişkisinin süresi:

Geçici işçi sağlama sözleşmesi kadın işçiler için öngörülen izinlerin bitiminden sonra mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar, askerlik hizmetlerinde süre sınırı olmaksızın, mevsimlik işçilerle ev hizmetleri ile gündelik işlerde çalışanlarla en fazla dört ay süreyle kurulabilir. Yapılan bu sözleşme toplam sekiz ayı geçmemek üzere en fazla iki defa yenilenebilir. Geçici işçi çalıştıran işveren, belirtilen sürenin sonunda aynı iş için altı ay geçmedikçe yeniden geçici işçi çalıştıramaz.

İşveren, ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile iş yeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirmelidir. Toplu işçi çıkarılan iş yerlerinde sekiz ay süresince, kamu kurum ve kuruluşlarında ve yer altında maden çıkarılan işyerlerinde geçici iş ilişkisi kurulamaz.

Geçici işçi çalıştıran işveren, grev ve lokavtın uygulanması sırasında 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 65’inci maddesi hükümleri saklı kalmak kaydıyla geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştıramaz.

3-Geçici iş ilişkisi ile kaç işçi çalıştırılabilir?

Geçici iş ilişkisi ile çalıştırılan işçi sayısı, işyerinde çalıştırılan işçi sayısının dörtte birini geçemez.  Ancak, on ve daha az işçi çalıştırılan işyerlerinde beş işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulabilir. İşçi sayısının tespitinde, kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Geçici işçi sağlama sözleşmesi ile çalışan işçi, özel istihdam bürosu ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dâhil edilmez. Geçici işçi çalıştıran işveren, iş sözleşmesi feshedilen işçisini, fesih tarihinden itibaren altı ay geçmeden geçici iş ilişkisi kapsamında çalıştıramaz. Geçici işçi, geçici işçi çalıştıran işverenden özel istihdam bürosunun hizmet bedeline mahsup edilmek üzere avans veya borç alamaz.

4-Geçici işçi çalıştıran işveren:

*İşin gereği ve geçici işçi sağlama sözleşmesine uygun olarak geçici işçisine talimat

  verme yetkisine sahiptir.

* İş yerindeki açık iş pozisyonlarını geçici işçisine bildirmek ve Türkiye İş Kurumu

  tarafından istenecek belgeleri belirlenen sürelerle saklamakla yükümlüdür.

* Geçici işçinin iş kazası ve meslek hastalığı hâllerini özel istihdam bürosuna derhâl,   

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13’üncü ve 14’üncü maddelerine göre ilgili mercilere bildirmekle yükümlüdür.

* Geçici işçileri çalıştıkları dönemlerde, iş yerindeki sosyal hizmetlerden eşit muamele

  ilkesince yararlandırır. Geçici işçiler, çalışmadıkları dönemlerde ise özel istihdam

  bürosundaki eğitim ve çocuk bakım hizmetlerinden yararlandırılır.

* İş yerindeki geçici işçilerin istihdam durumuna ilişkin bilgileri varsa işyeri sendika

   temsilcisine bildirmekle yükümlüdür.

*6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Md.17/6 fıkrasında öngörülen

  eğitimleri vermekle ve iş sağlığı ve güvenliği açısından gereken tedbirleri almakla,

  geçici işçi de bu eğitimlere katılmakla yükümlüdür.

             Geçici işçinin, geçici işçiyi çalıştıran işverenin iş yerindeki çalışma süresince temel çalışma koşulları, bu işçilerin aynı işveren tarafından aynı iş için doğrudan istihdamı hâlinde sağlanacak koşulların altında olamaz. Geçici iş ilişkisinde işveren özel istihdam bürosudur. Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, geçici işçi ile iş sözleşmesi, geçici işçi çalıştıran işveren ile geçici işçi sağlama sözleşmesi yapmak suretiyle yazılı olarak kurulur.

5-Özel istihdam bürosu sözleşmenin tarafıdır:

                Özel istihdam bürosu ile geçici işçi çalıştıran işveren arasında yapılacak geçici işçi sağlama sözleşmesinde, sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi, işin niteliği, özel istihdam bürosunun hizmet bedeli, varsa geçici işçi çalıştıran işverenin ve özel istihdam bürosunun özel yükümlülükleri yer alır. Geçici işçinin sözleşmesine, Türkiye İş Kurumundan veya bir başka özel istihdam bürosundan hizmet almasını ya da iş görme edimini yerine getirdikten sonra geçici işçi olarak çalıştığı işveren veya farklı bir işverenin işyerinde çalışmasını engelleyen hükümler konulamaz. Geçici işçi ile yapılacak iş sözleşmesinde, işçinin ne kadar süre içerisinde işe çağrılmazsa haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği belirtilir. Bu süre üç ayı geçemez.

Kurulan geçici iş ilişkisinde, geçici işçi çalıştıran işveren işyerinde bir ayın üzerinde çalışan geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini, çalıştığı süre boyunca her ay kontrol etmekle, özel istihdam bürosu ise ücretin ödendiğini gösteren belgeleri aylık olarak geçici işçi çalıştıran işverene ibraz etmekle yükümlüdür. Geçici işçi çalıştıran işveren, ödenmeyen ücretler varsa bunlar ödenene kadar özel istihdam bürosunun alacağını ödemeyerek, özel istihdam bürosunun alacağından mahsup etmek kaydıyla geçici işçilerin en çok üç aya kadar olan ücretlerini doğrudan işçilerin banka hesabına yatırır. Ücreti ödenmeyen işçiler ve ödenmeyen ücret tutarları geçici işçi çalıştıran işveren tarafından çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirilecektir.

Sözleşmede belirtilen sürenin dolmasına rağmen geçici iş ilişkisinin devam etmesi hâlinde, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır. Bu durumda özel istihdam bürosu işçinin geçici iş ilişkisinden kaynaklanan ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden sözleşme süresiyle sınırlı olmak üzere sorumludur.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 01.12.2016 tarihli kararı:

            Dava dışı işyerinde çalışan davacının davalı şirket ve dava dışı şirket arasında yapılan sözleşme kapsamında aracılık faaliyeti neticesinde temin edildiği anlaşılmaktadır. Taraflarca imzalanan sözleşme hükmüne göre davaya konu alacaklardan davalı özel istihdam bürosu sorumludur.(1)

6-Geçici işçi kusurlarından sorumludur:

          Geçici işçi, iş yerine ve işe ilişkin olmak kaydıyla kusuru ile neden olduğu zararlardan, geçici işçi çalıştıran işverene karşı sorumludur.  İşverenin, devir sırasında yazılı rızasını almak suretiyle bir işçisini, holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi hâlinde de geçici iş ilişkisi kurulmuş sayılır.

7-Aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde geçici iş görme edimi:

             Aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde geçici iş ilişkisi, yazılı olarak yapılır ve altı ayı geçmemek üzere kurulabilir. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçici iş sözleşmesi en fazla iki defa yenilenebilir. İşçisini geçici olarak devreden işverenin ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden, devreden işveren ile birlikte sorumludur.

8-İşçinin rızası alınmalıdır:

            Geçici iş ilişkisi özellikle aynı işverene ait farklı işyerlerinde kurulacaksa işçinin rızasının mutlaka alınması gerekir. Geçici iş ilişkisi kurulmak istenen işçi böyle bir ilişkiyi kabul etmek zorunda değildir. İşçinin geçici iş ilişkisini kabul etmemesi işverene iş sözleşmesini haklı nedenle fesih yetkisi vermez.

9-Sonuç:

            Geçici iş ilişkisinde özel istihdam bürosunun sözleşmenin tarafı olduğunu belirtmiştik. Sözleşmenin süresi dolunca hizmet ilişkisi ayrıca ihtara gerek kalmadan kendiliğinden sona ermektedir.  Sözleşmede tayin edilen süre dolmasına rağmen geçici iş ilişkisi devam etmesi hâlinde, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında sözleşmenin sona erme tarihinden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.